Documents by Molinaris Spyros * * *click on the name for infos* * *

PROLOGUE

The long period that "Mantzaros" appears has been connected with the holly ceremonies of the Holly Week.

Every year, our Philarmonic appears with devotion at all these ceremonies, performing varius melodies that represent the music history of FEM and also of Corfu in general.

With the hope that we will pass the value of the holly and music tradition, this leaflet, is a memorial for this and an action of respect.

The information of this leaflet we hope to be for the reader a good source for the understanding of the aid that FEM give to the corfiot culture and to the holy church during the Holly Week.

Holly Week and Music

Since the Sunday of Vaion the Holly Week starts. The holly atmosphaire of the church and the protogenic place where someone could feel the glory of the facts of this week surround the Corfu island. In Corfu the Holly Week is fullfilled by the people that take part in these ceremonies, holding alive the tradition.

The music connected strongly, since centuries, with the corfiots, should be mad to missing from these days. The two processions of St. Spyridon but also the customs of the Holly Friday and Holly Sunday, gives main role at music and further to the philarmonic. The Holly Week at Corfu is the most sorrow apperances of music in Corfu.

The music peaces that are analyzed through the followin pages are Holly and Funeral marches that for many years are performed by FEM, on the holly proseccions, a major sensational factor of the Holly Week.

The "marcies" - as is their music name - are compositions that are performed at processions that need to be done on a short period of time with the appropriate music character. The marcies are music peaces that have as their main porpuse to express the need of men to glory, feel, sorrow through this mystical art, the Music.

Πολλοί είναι οι συνθέτες που ύμνησαν με τη μουσική τους γραφή το Ιερό, νόημα της Μουσικής. Συνθέσεις που κυριολεκτικά η έμπνευση τους -αν αναλογισθεί κανείς το ιδιαίτερο μιας λιτανείας- είναι θεόπνευστη. Η marcia δεν είναι απλή υπόθεση μιας επιλογής από μουσικές φόρμες αλλά κάτι εντελώς διαφορετικό που πολύ φοβόμαστε πως στις μέρες μας, έχει αλλοιωθεί το νόημα του. Η marcia είναι μια μουσική έξαρση σεβασμού κι αυτό γιατί η λιτάνευση είναι μια υπαίθρια παράκληση. Είναι μυσταγωγία. Είναι ίσως μια επαφή με το Θεό. Γι' αυτό και η μουσική πρέπει να έχει ένα συγκεκριμένο θεοσεβούμενο ύφος.

Το φυλλάδιο τούτο, είναι μια δημιουργική εκδήλωση ανάμνησης και υπόσχεσης. Μια σεμνή ένδειξη σεβασμού στις λαμπρές μουσικές σελίδες που μας άφησαν οι παλαιότεροι της "Μαντζάρου". Μια δικιά μας, μυστική υπόσχεση να μεταφέρουμε με προσήλωση τις μελωδίες που συγκίνησαν και συγκινούν κάθε ακροατή αυτές τις μέρες.

Ας αφήσουμε, λοιπόν, τη φαντασία μας να μας οδηγήσει στους όμορφους δρόμους της μουσικής.

Ας δώσουμε νόημα στις λέξεις και ας τους επιτρέψουμε να μας κατευθύνουν στα νοήματα και τη σημασία της Μεγάλης Εβδομάδος...

Ιερή Ανάμνηση

"...η πορεία γνωστή, συνηθισμένη πια, όμοια με τις άλλες. Ο δρόμος οδηγεί εκεί που δεν υπάρχει γυρισμός. Μέσα στο μισοσκόταδο οι άνθρωποι βουβοί κάνουν το συνηθισμένο μακάβριο δρομολόγιο. Ο ασβέστης σκορπίζεται μπρος και πίσω από το πέρασμα τον νεκρού. Κάποιο μικρό παιδί, μια νέα κοπέλα, ένας γέρος, ένα παλικάρι. Όποιος κι αν είναι τον σκέπασε παντοτινά ο ασβέστης. Το κρεβάτι με το μολυσμένο πτώμα οδηγείται σ' έναν πρόχειρο λάκο χωρίς παπά, χωρίς συγγενείς, χωρίς θρήνους. Μόνο με τη μακάβρια συνοδεία

Το θανατικό χτύπησε για δεύτερη φορά μέσα στο χρόνο το όμορφο νησί που μοιάζει πια έρημο. Το κακό ξεκίνησε από την περιοχή της Γαρίτσας και γρήγορα εξαπλώθηκε σ' όλο το νησί. Το μικρόβιο της χολέρας με ξέφρενο ρυθμό σκορπίζει το θάνατο, τον πόνο και τη φρίκη. Η πενιχρή υγειονομική υποδομή αφήνει ανυπεράσπιστο τον κερκυραϊκό λαό και ο Θάνατος κυριεύει τους Χριστιανούς Οι κάτοικοι απεγνωσμένοι συνωστίζονται καθημερινά στο Ναό του Αγίου και με δάκρυα εκλιπαρούν μπροστά στο Ιερό Λείψανο : Άγιε, Άγιε Σπυρίδωνα σώσε μας..

Ο κίνδυνος μεγάλος. Το θηρίο της πανούκλας θερίζει ανελέητα τις ψυχές με το δρεπάνι του Χάροντα. Μια νύκτα του Οκτωβρίου, το καμπαναριό της εκκλησίας του Αγίου φωτίζεται. Σε ένα υπερκόσμιο φως διακρίνεται ένας γέροντας ιερέας να καταδιώκει το κτήνος της πανώλης. Τρεις νύχτες ο λαός βλέπει τον Προστάτη του να παλεύει με το θανατικό που τελικά φεύγει τρομαγμένο. Κραυγές ακούγονται καθώς εγκαταλείπει την πόλη και με τα νύχια του σημαδεύει τα τείχη του Παλαιού Φρουρίου. Ποτέ πια το θανατικό δεν θα περάσει από το ονειρεμένο νησί. Οι θάνατοι σταματούν απότομα Οι μολυσμένοι θεραπεύονται ξαφνικά. Η ζωή ξαναζωντανεύει στα πρόσωπα των Χριστιανών.

Δάκρυα χαράς! Η Κέρκυρα σώθηκε! Η Ορθοδοξία δοξάστηκε! Ο Άγιος θριάμβευσε!..."

Το κείμενο που προηγήθηκε, αναφέρεται στο θαύμα του Αγίου Σπυρίδωνος, το οποίο έγινε η αφορμή για να θεσπιστεί η τέταρτη κατά σειρά ετήσια περιφορά του Αγίου. Όπως και αυτή η λιτανεία έτσι και η λιτανεία των Βαΐων, είναι η ιερή ανάμνηση του διωγμού της φοβερής πανώλης από τον Προστάτη Άγιο.

Αλήθεια!...Τι πιο όμορφο ξεκίνημα θα μπορούσε να υπάρχει για τη Μεγάλη Εβδομάδα στην Κέρκυρα από τη λιτάνευση του Προστάτη της;

Λες και ο ίδιος ο Άγιος υποδέχεται με βάγια τον Ιησού... Και η "Μάντζαρος" πιστή στην επιθυμία των προγόνων μας "ίνα κατ' έτος και επί παντός, τελείται η λιτανεία πανδήμως" εναποθέτει με θέρμη τα δικά της μουσικά "Βάια"...

"Τα Βάια"
(Θριαμβευτική)
Σωτήριος Κρητικός (1888-1945)

Η θριαμβευτική marcia 'Τα Βάϊα", είναι μια γνωστή κι αγαπημένη μελωδία που ακούγεται συχνά στις λιτανείες από τη "Μάντζαρο". "Τα Βάια" όπως την ονόμασε ο συνθέτης της, Σωτήριος Κρητικός, έχουν πραγματικά το χρώμα της χαρμόσυνης είδησης και του αυθόρμητου ενθουσιασμού.

Με μια ιδιαίτερη ευχέρεια, ο Σωτήριος Κρητικός, εκμεταλλεύεται στο έπακρο -όπως και σε κάθε του έργο- τις δυνατότητες έκφρασης της Μπάντας. Τα "Βάια" δημιουργούν μια μεγαλειώδη και επιβλητικότατη μουσική υπόκρουση που δεν υπερβάλλει, ούτε καταπιάνεται με περιττούς εντυπωσιασμούς. Για τον Κρητικό, που στη "Μάντζαρο" βίωσε τα ακούσματα της Μπάντας, κάθε όργανο έχει το δικό του ιδιαίτερο ρόλο ενώ όλα μαζί, οδηγούνται μέσα από μια αριστουργηματική γραφή σε ένα αποτέλεσμα μουσικού δυναμισμού που δεν του λείπει όμως η αίσθηση του σεβασμού και της ευγένειας. Η marcia αυτή είναι πράγματι, μια θαυμάσια μουσική εικονογράφηση της ανώτερης χαράς και της αληθινής κατάνυξης. Αυτά είναι τα "Βάια". Αυτός ήταν κι ο αξέχαστος Αρχιμουσικός της "Μαντζάρου".

Μια καταλυτική προσωπικότητα που στιγμάτισε όλη την πορεία της "Μαντζάρου" και όχι μόνο. Πειθαρχημένος, αυστηρός, αυταρχικός μα με μεγάλη ευγένεια ψυχής και αίσθηση αξιοπρέπειας, ο Κρητικός ήταν ο Αρχιμουσικός που μετά τους Μάστορα και Visconti οδήγησε τη "Μάντζαρο" σε δρόμους ποιότητας και απλησίαστους μουσικούς ορίζοντες. Μουσικός της "Μαντζάρου" παίζοντας corno , σπουδάζει θεωρητικά με τη βοήθεια της, στο περίφημο Ελληνικό Ωδείο του μεγάλου Μανόλη Καλομοίρη. Βρίσκεται κατόπιν επικεφαλής σε Μπάντα του στρατού και μερικά χρόνια αργότερα ξανά στην Κέρκυρα ως καθηγητής Ωδικής σε Γυμνάσιο της πόλης μας. Παράλληλα αναλαμβάνει Αρχιμουσικός της "Μαντζάρου" όπου για είκοσι περίπου χρόνια θα προσφέρει τα πάντα στη Φιλαρμονική που τόσο αγαπούσε. Ηγετική φυσιογνωμία με θυελλώδη νεύρα, για όσους τον θυμούνται, μα με μια τεράστια καρδιά για την Μπάντα του και για τους μουσικούς του. Με εμφανή την επίδραση του Βάγκνερ στη μουσική του γραφή ο Κρητικός συνέθεσε πολλά μουσικά κομμάτια που φανερώνουν την εξοικείωση του με τα μυστικά των οργάνων της Μπάντας.

Τα "Βάια", καθώς και πολλά άλλα έργα του είναι μια αυλή περιουσία για τη "Μάντζαρο" που η αξία της είναι τρομερά δύσκολο να εκτιμηθεί. Η πορεία του Κρητικού ως Αρχιμουσικού της "Μαντζάρου" ήταν απόλυτα πετυχημένη. Όμως η μοίρα αυτών που υπηρετούν την τέχνη με αγνότητα και χωρίς προσωπικές επιδιώξεις τους επιφυλάσσει άδοξο τέλος.

Καθηγητής μουσικής με λιγοστούς πόρους και χωρίς τους αναγκαίους δεσμούς με την εξοχή ώστε να εξοικονομεί λίγο λάδι ή μερικούς καρπούς, ο Κρητικός, στη διάρκεια της Κατοχής βρέθηκε σε οικονομική δυσχέρεια. Κατοικώντας δίπλα στην εκκλησία τ' Αγίου, το μόνο του καταφύγιο ήταν η "Μάντζαρος" η οποία και αυτή με δυσκολία λειτουργούσε. Ο μεγάλος μαέστρος, για να επιβιώσει κόβει από τη μπακέτα του τις ασημένιες της άκρες για κάποια χρήματα Και μέσα στην τραγική αυτή κατάσταση, μια συκοφαντική κατηγορία υποχρεώνει το σεμνό Αρχιμουσικό σε ψυχική κατάρρευση. Τις τελευταίες του μέρες, η μόνη του ανακούφιση ήταν η φιλοξενία της εκκλησίας και η αγαπημένη του "Μάντζαρος". Η αίσθηση του τέλους βρήκε το μαέστρο "επί το έργον" στο Πάρκο, την ώρα κάποιας συναυλίας όπου υπέστη βαρύ εγκεφαλικό. Στερνή του επιθυμία, να κατεβεί για τελευταία φορά τα σκαλοπάτια της "Μαντζάρου", ακούγοντας τη marcia του Ανδρώνη. Όπως και έγινε. Ήταν Απρίλης του 1945.

Για δέκα και για δεκαπέντε χρόνια αργότερα, οι εφημερίδες της εποχής θα μνημονεύουν τον Κρητικό ως τη μορφή που τελειοποίησε τη μουσική ποιότητα της "Μαντζάρου".

Σήμερα, εμείς με δέος αντικρίζουμε στην παρτιτούρα τις νότες του και προσπαθούμε να φανούμε άξιοι μαθητές του...

Η πορεία Του Θεανθρώπου προς τη Μεγάλη Θυσία

Από τη Μεγάλη Δευτέρα οι χριστιανοί παρακολουθούν με σεβασμό, τα μεγάλα και σεπτά Πάθη του Κυρίου στις βράδυνες Ακολουθίες των εκκλησιών. Κάθε βράδυ της Μεγάλης Εβδομάδας ψάλλεται ο όρθρος της επόμενης ημέρας που είναι γνωστός ως η "Ακολουθία του Νυμφίου". Κάθε βραδινό των Αγίων και Μεγάλων Ημερών αυτής της εβδομάδος, η Χριστιανοσύνη συγκλονίζεται από την εξιστόρηση της πορείας για τη Μεγάλη Θυσία του Ιησού.

Τη Μεγάλη Πέμπτη η αγωνία και το δέος αποτυπώνονται στα πρόσωπα των πιστών που με οδύνη προσκυνούν τον Εσταυρωμένο. Είναι η ιερή στιγμή που επισκιάζει τη νύκτα της Μεγάλης Πέμπτης. "Σήμερον κρεμάται επί Ξύλου". Η βαριά μέρα της Σταύρωσης.

Η επόμενη ημέρα είναι η αποκορύφωση της συγκίνησης. Η Μεγάλη Παρασκευή της λύπης και του στεναγμού. Ημέρα Αγίου Πένθους για κάθε πιστό που αφουγκράζεται τον πόνο της Παρθένου την ώρα που τυλίγει με το δάκρυ της, το νεκρό Σώμα του Χριστού. Η ημέρα της Αποκαθήλωσης και της Ταφής.

Και εδώ στη μικρή Κέρκυρα, από νωρίς αυτή την ημέρα, σε κάθε εκκλησία ξεκινάμε τη συγκινητική περιφορά του Επιταφίου με τη συνοδεία παιδιών που κρατούν λουλούδια και των ήχων της μουσικής. Μουσικής που ήταν και η έκφραση θλίψης ενός ολόκληρου λαού...

Κι αν η σημερινή εποχή της ισοπέδωσης και της επιτάχυνσης, μας απομακρύνει από αυτή την αλλοτινή κερκυραϊκή ατμόσφαιρα που περιγράψαμε, έχουμε την υποχρέωση να γνωρίζουμε στους νεότερους τα έθιμα του τόπου μας όπως μας τα παρέδωσαν οι προγονοί μας.

Άλλωστε και τούτο το αναμνηστικό φυλλάδιο αυτό θέλει να αναδείξει. Τη διαχρονική παρουσία της "Μαντζάρου" στη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδος.

"Παθητική"
(Πένθιμη)
Αλέξανδρος Γκρεκ (1876-1959)

Ένα κομμάτι από τη μουσική μας ιστορία είναι και η marcia του Αλέξανδρου Γκρεκ που η περιγραφή της ακολουθεί. Με νοσταλγία θυμόμαστε την Pathetica , μια εκστατική μουσική που κάποτε στόλιζε με τη μελωδία της τον Επιτάφιο της Μεγάλης Παρασκευής. Η "Παθητική", εξιστορεί μ' ένα ρεαλιστικό, τραγικό τρόπο μια διαδικασία αγωνίας και συντριβής. Η Μπάντα μεταφέρει με δύναμη, τη λαίλαπα της ψυχής που θρηνεί στην αίσθηση της απουσίας και της απώλειας.

Θα 'λεγε κανείς, πως ο συνθέτης εκφράζει ένα "Γιατί" στο σκληρό κτύπημα της μοίρας, ενώ συγκλονισμένος οδηγείται, στο βάραθρο της αγωνίας και της θλιβερής ανασφάλειας. Μετά ο Γκρεκ, προσπαθεί, να μας περάσει σε μια μελωδική ξαστεριά. Σαν να αναπολεί κάποιες καλές στιγμές του παρελθόντος. Μοιραία όμως, η πραγματικότητα , επανέρχεται. Η αίσθηση του τέλους γίνεται αντιληπτή κι η μελωδία θα μας αφήσει μ' ένα δυναμικό άκουσμα που διακατέχεται από το πάθος και έναν απαρηγόρητο, τραγικό στεναγμό...

Ο Αλέξανδρος Γκρεκ ήταν μια σεμνή και αγαπημένη προσωπικότητα που ύμνησε με τη μουσική του, την Κέρκυρα και τον πολιτισμό της. Συνδέθηκε στενά με την προσφορά και το έργο της Φιλαρμονικής μας αφού στις μέρες του δημιουργήθηκε χορωδία με σημαντική παρουσία στο χώρο της φωνητικής μουσικής. Πολλοί είναι σήμερα, εκείνοι που τον θυμούνται ακόμη, γερασμένο, ν' ανεβαίνει τα σκαλοπάτια της "Μαντζάρου" για να αφοσιωθεί με ενθουσιασμό στο αγαπημένο του πιάνο.

Ήταν αληθινός και γνήσιος μουσικός ο Γκρεκ και σαν τέτοιος στάθηκε σ' όλες τις πολυάριθμες μέρες του. Σπούδασε όπως κ' άλλοι Κερκυραίοι, στο περίφημο Κονσερβατόριο της Νάπολης για να δώσει εκεί τα πρώτα φωτεινά δείγματα του συνθέτη και του πιανίστα. Γεννημένος στην Κέρκυρα το 1876, ακολούθησε από μικρός το δρόμο της μουσικής. Σπούδασε στη Νάπολη, όπως είπαμε, αλλά και δίδαξε Εκεί ως καθηγητής για δυο χρόνια. Επιστρέφει στην Ελλάδα, στο Ωδείο Αθηνών για να τον τραβήξει λίγο αργότερα, η μακρινή Αίγυπτος με το έντονο τότε ελληνικό στοιχείο. Από το 1910 ο Γκρεκ με την αγαπημένη του σύζυγο, Μαρία Αγιοβλασίτη στεριώνει στην Αλεξάνδρεια, δημιουργώντας αυτό για το οποίο η μοίρα τον προόρισε να υπηρετεί, τη Μουσική. Στην Αίγυπτο παρέμεινε επί σαράντα ολόκληρα χρόνια Περίπου το 1950 αποφάσισε να επιστρέψει στην Κέρκυρα για να προσφέρει τις γνώσεις του στις νέες μουσικές γενιές του νησιού. Σ' αυτή τη δεκαετία του '50, οι οπερέτες του Γκρεκ: Καρμελίτα, Η Θείτσα μας και η αγαπημένη του Μυριέλλα, παρουσιάστηκαν επανειλλημένως από αξέχαστους Κερκυραίους ερμηνευτές και με εξαιρετική επιτυχία

Η ζωή του Γκρεκ στιγματίστηκε από το χαμό της πολύτιμης συζύγου του, το 1936, για να μείνει από τότε μόνος, με κάποια πικρία στο πρόσωπο του. Δε σταμάτησε όμως να συνθέτει έργα μεγάλης πνοής. Ανδρονίκη, Μανουελίτα, Σέλευκος, Η Θείτσα μας, Σεχραζάτ, Χορός των Συλφίδων, Σπίθα, Καρμελίτα, Μάρτσια Σάντα, Μυριέλλα Σ' όλα είναι ο ίδιος. Σ' όλα βρίσκει κανείς το Γκρεκ. Όμορφο και πειστικό στο κάθε του μουσικό στιγμιότυπο. Στο έργο του παρουσιάζεται ποικιλία σε οχήματα και ποιότητα που δίνει όλη την έκταση της μουσικής προσωπικότητας του Γκρεκ. Όπερα, συμφωνικό ποίημα, μπαλέτο, οπερέτα, εμβατήρια θριαμβευτικά και πένθιμα βγαίνουν όλα αυθόρμητα και πηγαία από την πένα του Μαέστρου.

Μέχρι τις τελευταίες ημέρες του, ο Γκρεκ ήταν ο ακλόνητος μουσικός, ο πιστός καλλιτέχνης με την ανεξάντλητη έμπνευση και με μια δραστηριότητα καταπληκτική. Τον έτρεφε και τον συντηρούσε η πίστη του στην Τέχνη και γι' αυτό είχε τη δύναμη να περιφρονεί το χρήμα που δεν τον τράβηξε ποτέ και που ποτέ δεν είχε. Ο Γκρεκ κράτησε υπερήφανα την ένδοξη σημαία των παραδόσεων της κερκυραϊκής τέχνης. Εγκατέλειψε τα εγκόσμια τον Οκτώβριο του 1959 προκαλώντας σε όλο το φιλόμουσο κοινό την αίσθηση της απουσίας και της πραγματικής απώλειας.

Τον Οκτώβριο του 1959 η Κέρκυρα αποχαιρέτησε τον Αλέξανδρο Γκρεκ. Τον τελευταίο της "μεγάλης γενιάς" που αρχίζει από το Νικόλαο Μάντζαρο...

Μεγάλη Παρασκευή

Marcia Funebre
(Πένθιμη)
Giuseppe Verdi (1813-1901)

Θριαμβευτικά και πένθιμα εμβατήρια, άφησαν πίσω τους και οι μεγάλοι μουσουργοί, όπως ο Verdi . Ανάμεσα στο μουσικό θησαυρό των έργων του Βέρντι, υπάρχουν και πολλά άγνωστα κομμάτια που δεν στερούνται όμως την προσωπικότητα και την έμπνευση του διάσημου συνθέτη.

Το έργο και η ζωή του Βέρντι, είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στην παγκόσμια ιστορία της Μουσικής. Γι' αυτά και είναι μάλλον υπερβολικό, να ασχοληθούμε εμείς, με τον όγκο αυτής της σπουδαίας μορφής. Αξίζει όμως να θυμηθούμε, την ταύτιση του Βέρντι με τα έργα του: "Οι ήρωες του Βέρντι σχηματίζουν μια ατέλειωτη πομπή. Μα ο καθένας έχει τη δική του ξεχωριστή μορφή. Ενσαρκώνουν μερικές θεμελιώδεις έννοιες: Θεός, πατρίδα, λαός, δικαιοσύνη, ελευθερία.

Στις πρώτες όπερες του τραγουδούσε ο λαός, η μάζα, όπως στον "Ναμπούκο" ή στους "Λομβαρδούς". Ύστερα, σιγά σιγά, ανεβαίνει στο φως το άτομο με τα υψηλά αισθήματα και τα δραματικά πάθη. Ο Βέρντι έχει εμβαθύνει με πολλή τέχνη κυρίως στη μορφή του πατέρα (Ριγολέττος, Ζερμόν, Σίμων Μποκκανέγκρα). Ο ίδιος άλλωστε υπήρξε ένας τραγικά άτυχος γονέας. Ο Βέρντι τραγούδησε, έκλαψε και καταράστηκε μ' αυτά τα δημιουργήματα του. Κι όταν με το πέρασμα του χρόνου έγινε γέρος και σοφός, θέλησε να μας αφήσει με τον ειρωνικό και χλευαστικό Φάλσταφ, ένα μήνυμα ήρεμης αποδοχής της ζωής Λίγα άλλα πρόσωπα έργων έγιναν τόσο δημοφιλή όσο οι πρωταγωνιστές των μελοδραμάτων του Βέρντι."

Κι αν στ' αυτιά μας δεν αντήχησαν ποτέ η αγωνία της Violetta ή το πάθος της Gilda , η μελωδία που περιγράφουμε πιο κάτω, μεταφέρει ανεξίτηλα την άφθαστη λυρικότητα του μεγάλου δημιουργού. Είναι ένα άγνωστο μουσικό κομμάτι του μεγάλου συνθέτη, που ακούγεται από τη "Μάντζαρο" τα τελευταία δώδεκα χρόνια, το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής Είναι ένα πένθιμο εμβατήριο, με θαυμάσιες μελωδίες που δίνουν την εντύπωση ότι συναντιόνται για να επιβληθεί η ωραιότερη.

Η εισαγωγή μοιάζει σαν μια δυνατή φωνή απόγνωσης, να μας καλεί να την ακολουθήσουμε στο λυπητερό της τραγούδι. Ένα τραγούδι που βγαίνει αυθόρμητα, καθάρια και απλά απ' την καρδιά ενός πονεμένου ανθρώπου. Αναπόφευκτα μα και επιβλητικά, το πάθος της μελωδίας μας καθηλώνει με την πένθιμη λυρικότητά του. Είναι τόσο αληθινό, τόσο συνταρακτικό, το άκουσμα, που θυμίζει τον καημό της μάνας ή του πατέρα που θρηνεί το παιδί του. Μια τέλεια μουσική περιγραφή του κενού που δημιουργείται στη ψυχή, όταν αυτή, αποχωρίζεται ένα κομμάτι της. Κι όταν η ένταση έχει φθάσει στο μέγιστο, οι νότες κυλούν από τη λύπη στην ηρεμία και αβασάνιστα μας δείχνουν, το δρόμο της ελπίδας και της παρηγοριάς. Το πένθιμο τραγούδι της Μπάντας θα τελειώσει απαλά και γαλήνια ενώ ταυτόχρονα, ο συνθέτης, εκφράζει ένα δικό του, μουσικό, τελευταίο "Αντίο". Γιατί όντως τούτη η μουσική πανδαισία μοιάζει μ' ένα μυστικό θρήνο του Βέρντι. Με μια γλυκεία, αμετάκλητη τραγωδία….

Δημήτριος Ανδρώνης (1866-1918)

Άλλη μια μεγάλη μορφή της μουσικής Κέρκυρας που η "Μάντζαρος" τιμά με ευαισθησία αυτές τις μέρες, είναι ο Δημήτριος Ανδρώνης. Το περίφημο "Ολυμπιακό ποίημα" καθώς και τα πένθιμα εμβατήρια που μας άφησε, πιστοποιούν το μέγεθος της συνθετικής του ικανότητας και της μουσικής του μόρφωσης. Μολονότι ο Ανδρώνης σπούδασε στην Ιταλία, ήταν γερά ζυμωμένος με την κλασσική μουσική της εποχής του και αυτήν ήθελε να διαδώσει και να καλλιεργήσει ερχόμενος στην Κέρκυρα.

Δεν ήταν όμως δυναμικός ούτε γεννημένος για αγώνες γι' αυτό και έζησε όλη του τη ζωή στην αφάνεια και στο τέλος κατακρίθηκε και παραμερίστηκε. Νεαρός ακόμη εισήλθε στο Βασιλικό Κονσερβατόριο της Νάπολης όπου σπούδασε πιάνο και σύνθεση λαμβάνοντας δίπλωμα με το άριστα. Συνέχισε δε στη Μπολόνια όπου εκεί έκανε, ως πιανίστας, την πρώτη του εμφάνιση στο ιταλικό κοινό που αναγνώρισε αμέσως το πηγαίο ταλέντο του. Από τότε ο Ανδρώνης μοιράζεται ανάμεσα σε Νάπολη και Μπολόνια από τη θέση του καθηγητή πιάνου και σύνθεσης το 1890 επιστρέφει στη γενέτειρα του αναλαμβάνοντας τις Σχολές της Παλαιάς Φιλαρμονικής. Το τότε όμως πνεύμα της εποχής υποχρέωσε τον Ανδρώνη να αποχωρήσει σύντομα από τη θέση αυτή. Οι προσωπικές επιδιώξεις πολλών αποθάρρυναν τον Ανδρώνη, του οποίου ο μόνος ευγενικός πόθος ήταν να αναγεννηθεί και να μορφώσει μουσικά τους νέους της πατρίδας του. Ο ευγενικός του χαρακτήρας δεν κατάφερε να αντισταθμίσει τα άπειρα προβλήματα που προέκυψαν. Έτσι ο Ανδρώνης αυτοπεριορίστηκε στο να παραδίδει λίγα ιδιαίτερα μαθήματα. Παρόλη τη μεγάλη επιτυχία της μοναδικής συναυλίας που έδωσε το 1907, δεν κατάφερε να εμφυσήσει το πνεύμα της νέας κλασσικής μουσικής που τότε ήταν σχεδόν άγνωστη στην Κέρκυρα. Ο Ανδρώνης κλείστηκε στον εαυτό του. Δεν εκφραζόταν σε κανέναν. Δεν συναναστρεφόταν με κανέναν. Πάντα μόνος του, κυριευμένος από μια έντονη μυστικοπάθεια, περνούσε τις περισσότερες ώρες της ημέρας καθισμένος σε ένα παγκάκι κάποιας πλατείας.

Λίγο πριν τον Α' Παγκόσμιο πόλεμο, ο Ανδρώνης ο οποίος είχε προλάβει να διδάξει αρκετούς Κερκυραίους, εξαφανίστηκε. Λένε πως είχε εγκατασταθεί στη Βεντιμίλια της Ιταλίας ενώ άλλες πηγές, αναφέρουν πως το 1918 ο Ανδρώνης έπεφτε θύμα δολοφονικής απόπειρας, στην πόλη Φραγκαβίλα όπου και πέθανε. Όποιο όμως κι αν ήταν το τέλος, ο Ανδρώνης παραμένει ζωντανός στις παρτιτούρες της κερκυραϊκής μουσικής.

Ο Ανδρώνης, υπήρξε ένας εξαιρετικός μουσικός με μια ιδιαίτερα μοναχική και κλειστή ζωή. Η μελωδία που ακούγεται από τη "Μάντζαρο" από πολύ παλιά, περιγράφει με μια μοιραία γλαφυρότητα, την αίσθηση της μοναξιάς και της νοερής απομάκρυνσης. Η marcia του Ανδρώνη έχει συνδεθεί, εδώ και πολλά χρόνια, με τη λιτανεία του Μεγάλου Σαββάτου αλλά και με τη δικιά μας έκφραση συμμετοχής στο θλιβερό, αυτό, πρωινό.

Ο Μυστικοπαθής Καλλιτέχνης

"Ανοιξιάτικο πρωινό σε κάποια κερκυραϊκή πλατεία Μέσα στην ησυχία, οργιάζει το πράσινο και τα πουλιά ψάλλουν με το τραγούδι τους τη σοφία του Θεού. Κάτω απ' τις σκιές οι γιαγιάδες το στρώνουν στη κουβέντα ενώ κοντά τους, τα παιδάκια παίζουν αμέριμνα και σκορπίζουν με το γέλιο τους και με τις φωνούλες τους, την πιο αθώα χαρά της ζωής.

Σ' ένα παγκάκι καθισμένος, ολομόναχος, ένας κύριος λεπτός, μ' ολόχρυσα γυαλιά και ντυμένος στα μαύρα Ανάμεσα στα πόδια του, κρατάει το μαύρο μπαστούνι του με την ασημένια λαβή. Φαίνεται κάπως κουρασμένος και κλεισμένος μέσα στον εαυτό του. Κάθε τόσο, κουνάει το χέρι, σαν να μετράει χρόνο, σαν να διευθύνει. Ώρες ολόκληρες αυτή η δουλειά!

Ο μουσικός που βυθίζεται στην έμπνευση, μπροστά στ' ανοιξιάτικο μεγαλείο. Ο Ανδρώνης ταξιδεύει σε ωκεανούς αρμονίας και ουρανούς μελωδίας..."

Μεγάλο Σαββάτο - Επιτάφιος Μεγάλου Σαββάτου

Marcia Funebre
(Πένθιμη)
Δ. Ανδρώνης (1866-1918)

Το πρωινό του Μεγάλου Σαββάτου, σχεδόν κάθε χρόνο, ο ουρανός είναι σκεπασμένος με μια απαλή μυστηριώδη συννεφιά και ένα ανοιξιάτικο αεράκι, μεταφέρει το άρωμα της πασχαλιάς και του δοξαστικού λιβανιού. Είναι η ώρα της λιτανείας του Αγίου.

Το βουβό πλήθος γίνεται ένα με την πένθιμη ατμόσφαιρα, παρακολουθώντας ευλαβικά την περιφορά του Επιταφίου και του Αγίου. Μια γοητευτική, γραφική ατμόσφαιρα μυστικοπάθειας, καθοδηγούμενης από την ακτινοβολία των πένθιμων ήχων. Η marcia του Ανδρώνη ταιριάζει τόσο στο συννεφιασμένο πρωινό του Πένθους! Πρόκειται για ένα συγκλονιστικό αρμονικό άκουσμα που αποτυπώνει στα όργανα της Μπάντας ένα απέραντο μελαγχολικό τοπίο. Μια μοναδική ακουστική εμπειρία για αυτούς που νοιώθουν. Για αυτούς που οι αισθήσεις τους, τους επιτρέπουν να ακουστούν τα βάθη της ανθρώπινης ψυχής

Δεν είναι ούτε θρήνος, ούτε σπαραγμός. Είναι ο μονόλογος της ψυχής που κατεβαίνει στο σκοτάδι. Είναι ο ίδιος ο Ανδρώνης μέσα στη μοναξιά και την ερημιά που τόσο επίμονα πάντα επιζητούσε.

Είναι το ζεστό του δάκρυ στην παρτιτούρα την ώρα που τον κυριεύει το παράπονο... Την ώρα που ακούει από μακριά, τα τύμπανα της Μοίρας...

Τα "Καυτά Δάκρυα" της Μαντζάρου
" Caldae Lacrimae "
(Πένθιμη)
Cesare De Michelis

Η λιτανεία του Μεγάλου Σαββάτου είναι μια μεγαλοπρεπής πομπή συγκίνησης αφού είναι η μόνη περιφορά του Αγίου με πένθιμο χαρακτήρα. Ιερή ανάμνηση της ανακούφισης του κερκυραϊκού λαού από τη σιτοδεία μα συνάμα ο θρήνος για το Μαρτύριο και την Ταφή του Θεανθρώπου.

Με τη σημασία της παράδοσης, η "Μάντζαρος" σφραγίζει με μια δραματική μελωδία, τη συμμετοχή της στην ιερή κατάνυξη του Μεγάλου Σαββάτου.

Είναι η Caldae Lacrimae , τα "Καυτά Δάκρυα" που ακούγονται για πολλές πολλές δεκαετίες αυτό το πρωινό, ως ευλαβικό μνημόσυνο στις καλλιτεχνικές προτιμήσεις των αξέχαστων Αρχιμουσικών της.

Μέσα σε εννιά λεπτά, ο Cesare De Michelis , αποκαλύπτει και περιγράφει δραματικά τον άνθρωπο που κλαίει μ' αξιοπρέπεια και που προσπαθεί να συγκρατήσει τη συντριβή του με απεγνωσμένες προσπάθειες. Ο Michelis , ένας άγνωστος σχεδόν συνθέτης, με το περίφημο αυτό έργο του, δείχνει ολοφάνερα πόσο μεγάλος μουσικός ήταν. Η μελωδική γραμμή της Caldae Lacrimae ξεδιπλώνεται με ευγένεια και λεπτότητα για να προκαλεί στον ακροατή αληθινή συγκίνηση και να τον φέρει σε επαφή με εκφράσεις οδύνης και βαθειάς λύπης.

Από την αρχή της η marcia εκφράζει ένα δυνατό πικρό στεναγμό ενώ αμέσως μετά, υπό τους ήχους ενός αυθόρμητου κλάματος, η μελωδία μας κατευθύνει σε έναν απρόσμενο μονόλογο θλίψης χωρίς όμως να μελαγχολεί. Αντίθετα με μια σειρά από γλυκά ερωτηματικά ανακουφίζει την πίκρα και το παράπονο. Μάταια έρχεται στ' αυτιά μας, η απεγνωσμένη προσπάθεια της συγκατάβασης και της παρηγοριάς. Σε λίγο, η Μπάντα θα ξεσπάσει -σιγά σιγά - στην έκφραση μιας βαθειάς οδύνης με όλη της τη δύναμη. Μια καμπάνα που ακούγεται από μακριά, δείχνει να συμμετέχει και αυτή σ' όλον ετούτον το θλιβερό κόσμο των συναισθημάτων.

Μετά ακολουθεί η ψυχραιμία και η εγκράτεια. Με ένα θέμα που συνεχώς αναρωτιέται και με το χρώμα της ελπίδας, ο Michelis μας οδηγεί στην ανακούφιση του πόνου, σβήνοντας αργά αργά, την τραγικότητα μέσα στα καυτά του δάκρυα. Κι όταν η θύελλα του σπαραγμού έχει πια κοπάσει, μένει μονάχα ο απόηχος της ηρεμίας και της γαληνεμένης ψυχής...

Από το Βραδινό της Ανάστασης στην Ημέρα της Λαμπρής

Στις δώδεκα τα βράδυ της ίδιας ημέρας, είναι η ώρα που η Κέρκυρα με όλο της το λαό γιορτάζει την Ανάσταση του Κυρίου, Εκδήλωση που κάποτε γινόταν στο χώρο του Ιερού Ναού του Αγίου Γεωργίου, στο Παλαιό Φρούριο. Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου, το ΦΩΣ νικάει το Σκοτάδι.

Και πραγματικά, έτσι ήταν η εικόνα της πολυπληθούς συγκέντρωσης του βραδινού της Ανάστασης. Ο κόσμος σιωπηλός, με σβησμένα τα κεριά, σε ένα σκοτεινό φόντο πένθους, περίμενε ευλαβικά να ακούσει το "δεύτε λάβετε Φως" για να ξεχυθεί αργότερα ο φωτισμένος από τη φλόγα των κεριών, ανθρώπινος χείμαρρος της χαράς και του "Χριστός Ανέστη". Παρούσα και η "Μάντζαρος" για να μεταφέρει το μήνυμα της Ανάστασης, παιανίζοντας μια πολύ χαρούμενη παραδοσιακή μελωδία, στην έδρα

Την επόμενη ημέρα, η χαρά είναι διάχυτη παντού. Φύση και άνθρωποι γιορτάζουν το λαμπρό θαύμα του Κυρίου. Το πρωινό της Κυριακής του Πάσχα μοιάζει να είναι το πιο όμορφο πρωινό του κόσμου. Το πρωινό της αγαλλίασης και του θριάμβου του Ιησού. Οι καμπάνες στολίζουν με ευχάριστους, ζωηρούς ήχους τον αέρα της πόλης και το άρωμα των λουλουδιών έχει κάτι διαφορετικό αυτή τη μέρα της Λαμπρής.

"Μάντζαρος" και " Trionfale " Marcia
(Θριαμβευτική)
Σωτήριου Κρητικού

Η Φιλαρμονική μας από νωρίς το πρωί, συμμετέχει στις περιφορές των Αναστάσεων τις οποίες κάθε εκκλησία περιφέρει για να ευλογήσει την ενορία της και την περιοχή της. Κι όταν η τελευταία Ανάσταση της πόλης, αυτή της εκκλησίας του Αγίου, κάνει την περιφορά της, τα τελευταία χρόνια ακούγεται μια μελωδία που έχει ταυτιστεί με τη "Μάντζαρο". Είναι η marcia trionfale του Κρητικού.

Η marcia trionfale είναι ένας χείμαρρος μουσικής έξαρσης που κυριολεκτικά καθηλώνει τον ακροατή χωρίς να ξεφεύγει από τα όρια του θεοσεβούμενου ύφους που πρέπει να χαρακτηρίζει μια marcia . Η μελωδία της ξεκινάει με τρεις απλές νότες δημιουργώντας το άκουσμα που έρχεται από μακριά. Σαν κάποιος να μεταφέρει το μήνυμα της χαράς, το μήνυμα της νίκης ή ακόμα το μήνυμα της λύτρωσης. Η Μπάντα, γίνεται ένα με αυτό το μελωδικό μήνυμα της ανείπωτης χαράς. Οι τρεις αρχικές νότες αναπλάθονται σαν μοτίβο σε όλη τη διάρκεια της marcias ενώ τα ξύλινα όργανα μοιάζουν να αποδέχονται το νόημα της χαράς και της συγκίνησης με ένα γοητευτικό, πρόσχαρο θέμα που το χαρακτηρίζει η γλυκύτητα και η ομορφιά. Με ένα καταληκτικό crescendo , ο συνθέτης ανυψώνει συνεχώς τον ακροατή σε ένα θριαμβευτικό άκουσμα μεγαλοπρέπειας, για να τον επαναφέρει αμέσως, σε μια μελωδία όπου συναντώνται οι τρεις χαρμόσυνες νότες της είδησης με τη συγκατάβαση και τη βαθειά συγκίνηση όλης της Μπάντας.

Προς το τέλος, η Μπάντα οδηγείται σ' ένα ξέσπασμα ενθουσιασμού ενώ αφήνετε ολοκληρωτικά σε μια ακουστική αίσθηση που μας επιτρέπει, να φανταστούμε κάποιον ο οποίος δακρύζει από τη χαρά και την ευτυχία του. Και μέσα σ ' αυτό το μεγαλείο της μουσικής με το διάχυτο άρωμα της νοσταλγίας και του η επιβλητική, αυστηρή παρουσία του ίδιου του Κρητικού στη μουσική της πορεία Γι' αυτό και όταν η "Μάντζαρος" παίζει την trionfale μοιάζει να παίζει εκστατικά, μηχανικά. Λες και την τραβάει κάποιος μαγνήτης. Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς πως είναι ίσως η καλύτερη στιγμή για κάθε μουσικό της Μπλε, Ίσως γιατί "Μάντζαρος" και trionfale είναι έννοιες ταυτόσημες. Ίσως γιατί Μπάντα και Κρητικός είναι ένα και το αυτό.

Και μοιάζει η trionfale , σαν το μονοπάτι πού μας οδηγεί στον αείμνηστο Αρχιμουσικό μας, όπως πολύ εύστοχα περιέγραψε ένας Κερκυραίος μουσικός "Σωτήρη Κρητικέ, σου φωνάζει η μουσική σου. Να μπορούσες να σηκωθείς για λίγο, ντυμένος στο χρώμα της θάλασσας και τ' ουρανού, ν' ακούσεις τους ομοιόχρωμους, αυθεντικούς σου απογόνους να παίζουν τις μελωδίες σου. Σκορπώντας κατάνυξη, δημιουργώντας παράδοση.

Άκου τη μεγάλη λιτανεία της "Μαντζάρου".
Λες και σ' έχουν στο πετσί τους. Λες και είσαι ένα μέρος τους.
Ίσως γιατί το μελάνι της μουσικής σου είχε χρώμα Μπλε...
Και τούτοι ντύνονται στα χρώματα της δικιάς σου παρτιτούρας..."

Επίλογος

Τα Θριαμβευτικά και τα Πένθιμα Εμβατήρια που περιγράψαμε, αποτελούν τη διαχρονική μας πορεία και συμμετοχή, στη θρησκευτική μας Παράδοση. Οι μελωδίες αυτές, επισημαίνουν σε όλους, πως η παράδοση και η προσφορά της "Μαντζάρου" συνεχίζονται επάξια και με γνησιότητα Η "Μάντζαρος" οδηγείται σταθερά και πιστά στους δρόμους της μουσικής της πορείας. Το αναμνηστικό φυλλάδιο αυτό, δεν είχε σκοπό να σας κουράσει με μακροσκελέστατες περιγραφές αλλά να υποδείξει τη χάρη και την ευαισθησία της Μουσικής, στην Κέρκυρα του άλλοτε και του τώρα, στη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδος. Είναι μια γραπτή έκφραση, της επιθυμίας και της προσδοκίας μας, να φανούμε αντάξιοι στο βαρύ φορτίο της μουσικής μας κληρονομιάς.

Και είναι ίσως οι πιο ταιριαστές φράσεις για να σας ευχηθούμε "Καλό Πάσχα", οι λίγες γραμμές από τις εντυπώσεις του Παύλου Παλαιολόγου που μας βρίσκουν απόλυτα σύμφωνους και ως "Μάντζαρος" και ως Κερκυραίους:

"Κέρκυρα θα πει Άγιος Σπυρίδων και Μουσική. Αφαιρέστε της αυτά τα δύο, το θρησκευτικό και το μουσικό στοιχείο και της αφαιρείται το χρώμα...

Κι αν φθίνει από μέρα σε μέρα η αρχόντισσα του Ιονίου... η Φιλαρμονική μένει. Ο Άγιος πρώτα, η μουσική έπειτα Δυο Θεότητες που θα μένουν ακλόνητες στις ψυχές των Κερκυραίων! "